مقدمه:
دوران کودکی نقشی حساس و تعیین کننده در زندگی انسان دارد. توجه به این دوران تا آنجاست که اولاً دوران کودکی را روانشناسان و صاحب نظران تعلیم و تربیت غالباً به عنوان برجسته ترین مرحله در تکوین شخصیت انسان دانسته اند؛ و دوم اینکه پژوهشگران، وجود تعت، اختلالات و نابسامانی هاي روانی در این سنین را از عوامل اساسی در بروز مشکلات در سراسر زندگی فرد میدانند (دادستان، 1388).از این رو توجه به کودک و نیاز های او امری اجتناب ناپذیر و ضروری است.
یکی از نیاز های که در دوره کودکی مطرح می شود نیاز به بازی کردن است. کودک با بازی کردن میتواند با دنیای پیرامون خود ارتباط برقرار کند و استعداد ها و خلاقیت هایش را بروز دهد. بازی، فقط عامل تخلیه انرژی کودک، اتلاف وقت و یا جلوگیری از شلوغی او نیست، بلکه فایده های خیلی زیادی در سلامت روانی و رشد تفّکر، تخیل، دقّت و خلاقیت کودکان دارد(میرخواجوی، 1370)
بازی:
بازي عبارت است از هر گونه فعالیت جسمی یا ذهنی هدفدار که به صورت فردي یا گروهی انجام شود و موجب کسب لذت و برآورده شدن نیازهاي کودك می گردد (همتی، 1389)
بنا بر این تعریف بازی می تواند به دو صورت فردی یا گروهی صورت گیرد. البته تأثیر بازی های جمعی بر کودکان مشهود تر است و می تواند باعث افزایش اعتماد به نفس، رشد حس مسئولیت پذیری و همچنین گسترش ارتباطات اجتماعی در کودک شود. در بخش بعدی تعریف به لذت بردن از بازی اشاره شده است از این رو بازی که توسط کودک انجام می گیرد باید به دور از اجبار و تحمیل باشد در غیر این صورت بر خلق و خو و رشد او تاثیر منفی خواهد داشت.
بازي کردن، باعث آمادگی روانی و فیزیکی در کودکان می شود تا براي یادگیري و پذیرش آماده شوند. در حقیقت، نیروهاي روانی و فیزیکی را براي به دست آوردن موفقیت فعال می کند. به همین دلیل، روانشناسان سعی بر طراحی بازي هاي مختلف براي پیشرفت آموزشی دارند (میر صادقی، 1385) از این رو هر چه بازی ها آموزنده تر باشند زمینه را برای بروز استعداد های کودکان ایجاد میکنند البته باید توجه داشت که بازی های نا متناسب به همان نسبت میتواند باعث اختلال در یادگیری کودکان شوند. بازی، به عنوان مهم ترین شکل فعالیت کودکان در سنین پیش از دبستان، می تواند بر رشد و شکوفایی کودک در همه زمینه های اجتماعی، عاطفی، عقلانی و بالاخص شخصی، مؤثر باشد(هاشمی، 1390)
بازي موجب ارتباط کودک با محیط بیرون می شود و دنیای اجتماعی او را گسترش داده و موجب شکوفایی استعدادهای نهفته و بروز خلاقیت میشود. همکاری، همیاری و مشارکت کودک توسعه می یابد (مهجور، 1383) خیلی از آموزش های تربیتی را می توان در خلال بازی ها به کودک نشان داد و به راحتی کودک را در مسیر درست تربیت نمود. همانطور که از خلال بازی های کودک نیز می توان به شرایط عاطفی کودک، احساسات و افكار کودک پی برد. بنابراین بسیار مهم است که مربیان به اهمیت بازی در زندگی کودک توجه داشته و شرايط مناسب را برای بازیهای مناسب فراهم سازند (میسكی،2005). بسیاری از والدین با دقت در نوع بازی و اسباب بازی هایی که کودکشان به کار میگیرد سعی در کشف استعداد آن ها به جهت سرمایه گذاری بر آینده کودکانشان دارند.
بازی و خلاقیت در کودکان:
خلاقیت عبارت است از فرآیندهای ذهنی که منجر به راه حل ها، ایده ها، ادراکات، تئوری ها یا تولیداتی میگردد و منحصر به فرد میباشد.(آقا محمدی،1391) تمدن بشری مرهون اندیشه خلاق انسان بوده است و دوام آن بدون بهره گیری از خلاقیت که عالی ترین عملکرد ذهن آدمی قلمداد می شود، غیر ممکن است. در وضعیت کنونی خلاقیت نه تنها یک ضرورت، بلکه شرطی برای بقا به حساب می آید. بنابراین لازم است نظام آموزشی به تربیت و پرورش افرادی تأکید کند که به حل خلاق مسائل پیش بینی ناپذیر قادر باشند (قاسم زاده،1381) دستاورد های بشری اعم از ابزار و وسایل و تکنولوژی ها محصول خلاقیت انسان است. انسان های خلاق بیشترین تأثیر را بر جهان گذاشته اند و با ابداعات، اختراعات و دستاوردهای ذهن خلاق خود پیشرفت های حال حاضر جهان را عامل بوده اند.
خلاقیت هم مانند سایر استعدادهای بشری برای رشد و شکوفایی نیاز به دو شرط اساسی دارد1 -وجود استعداد که البته در تمامی کودکان با تفاوت های کم و زیاد وجود دارد، 2 -محیط مناسب برای رشد و شکوفایی استعداد در نتیجه رشد خلاقیت نیازمند محیط آموزشی و تمرین میباشد(حسینی، 1387) محیطی که کودک در آن رشد می یابد باید تا حد امکان غنی و متناسب با نیاز های او سامان یابد تا کودک به آسانی بتواند با عوامل بیرونی ارتباط برقرار نماید و به این ترتیب استعداد ها و خلاقیت هایش را بروز دهد.
نتایج پژوهش های پیرامون خلاقیت و فعالیتهای حرکتی مبین این نکته هستند که بازی و شرایط اجتماعی تسهیل کننده آن قادر است تأثیر عمیقی بر خلاقیت بگذارد. چرا که به نظر این اندیشمندان بازی یا حتی وانمود کردن به بازی خلاقیت را تسهیل می کند، زیرا بازی نه فقط به کودکان فرصت کشف ملاک های جدید را میدهد بلکه تخیل را نیز تحریک میکند، و این دو عامل به نوبه خود موجب افزایش خلاقیت میگردد(شیخ، 1376)
تخیل و خلاقیت عمیقاً در بازی ریشه دارند و روحیه بازی کردن در طول دوران زندگی ما به عنوان بخش خلاق وجود مان باقی می ماند. بازی، انعطاف پذیری و مهارت های حل مسئله را که برای خلاق بودن لازم است تقویت می کند. هنرمندان غالباً میگویند که برای کشف ترکیبات تازه و خلاق با مواد بازی میکنند. بین فرآیند خلاق و بازی ارتباط و همپوشی های بسیاری وجود دارد. بازی و خلاقیت ویژگی های مشترکی دارند. در حقیقت بازی غالباً بخشی از فرآیند خلاق است که شامل یک نگرش و یک فرآیند، توانایی کنار آمدن با عدم اطمینان، توانایی کاوش در مفاهیم تازه، تفکر واگرا، یعنی توانایی نگاه کردن به یک مشکل از راه های مختلف، عدم اجبار، فرصت انتخاب داشتن، آفرینش و باز آفرینی می شود (دافی، 2004؛ ترجمه یاسایی، 1383)
کودکان خلاق میتوانند با توجه به موقعیت و مکان خاص بازی، شکل بازی را تغییر دهند، بازی های جدید ابداع کنند، مقرارت خاص وضع نمایند، رهبری بازی را بدست گرفته و چه به صورت فردی و چه به صورت گروهی بازی نمایند. در مقابل کودکانی که خلاقیت کمی دارند در بازی ها نقش پیرو به عهده میگیرند و خود را مم به رعایت مقرارت بازی میکنند(مهجور،1383)
جمع بندی و نتیجه گیری:
بازی در شکل گیری شخصیت کودکان و رشد آن ها نقش غیر قابل انکاری دارد. هر چه کودکان در محیط های بازی متنوعی قرار بگیرند و والدین بازی های خلاق تری را برای آن ها فراهم کنند زمینه را برای رشد و پرورش استعداد و خلاقیت کودکانشان به وجود می آورند. البته توجه به این نکته نیز حائز اهمیت است که بازی هایی که برای کودکان فراهم می شود باید متناسب با سن آن ها باشد در غیر این صورت ممکن است نتایج مطلوب خود را از دست بدهند و والدین را در پرورش فرزندانشان با مشکلات عدیده ای روبرو سازند
منابع:
تورنس، اي. پال. خلاقیت. مترجم حسن قاسم زاده. (1381) تهران: نشردنیاي نو.
حسینی، افضل السادات. (1387). ماهیت خلاقیت و شیوه های پرورش آن. مشهد: انتشارات آستان قدس رضوي.
دادستان، پریرخ. (1388). ارزیابی شخصیت کودکان. تهران. انتشارات رشد.
دافی، برنارت. (2004). تشویق خلاقیت و تخیل در کودکان، ترجمه مهشید یاسایی(1383)تهران: ققنوس
میرصادقی، جمال. (1385). اثر فعالیت هاي هنري بر افزایش خلاقیت کودکان دبستانی. تهران: دانشگاه علامه طباطبائی.
شیخ، محمود. (1376).رابطه خلاقیت و فعالیت های حرکتی دانش آموزان پسر سال دوم راهنمائی شهرستان شهریار. رساله کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت مدرس، تهران.
مهجور، سیامک. (1383).روانشناسی بازي. تهران: انتشارات ترمه.
میر خواجوی، محمد. (1370). روانشناسی بازی، جزوه درسی در مرکز آموزش ضمن خدمت واحد بجنورد.
هاشمی، همایون. (1390). آموزش مفاهیم دینی به خردسالان برای مربیان مهد کودک، راهنمای بازی. تهران: انتشارات لک لک.
همتی، اسماعیل. (1389). تمرین خلاقیت. تهران: انتشارات قطره، چاپ اول.
Mayesky, Mary; A, (2005). Creativities for young children P.p 67
بازی ,های ,خلاقیت ,کودکان ,کودک ,خلاق ,و خلاقیت ,می شود ,بازی های ,بازی و ,تهران انتشارات
درباره این سایت